Wat kun je zélf doen om een overbelast elektriciteitsnetwerk te helpen voorkomen? Onze explosief stijgende stroomvraag zorgt ervoor dat het elektriciteitsnetwerk overbelast dreigt te raken. Onze elektrische auto’s en warmtepompen zijn mooie duurzame alternatieven, maar ze vragen ook nogal wat van het netwerk.

Door Rens van Ginneken

Het hard stijgende dataverkeer zet nog meer druk op het netwerk. Netbeheerders werken keihard om meer capaciteit te krijgen op het netwerk, maar dat is een tijdrovende opdracht. Daardoor dreigen nieuwbouwprojecten forse vertraging op te lopen, maar ook bedrijven moeten vaak jaren wachten op een nieuwe of ‘zwaardere’ aansluiting. Wat kunnen we zélf doen om de problemen beheersbaar te houden?

Ja, het Nederlandse elektriciteitsnet raakt op steeds meer plekken overbelast, een fenomeen dat bekend staat als ‘netcongestie’. Dit komt door een combinatie van een explosief stijgende stroomvraag (elektrische auto's, warmtepompen) en enorme teruglevering van zonne-energie de laatste jaren, waarvoor het net niet voldoende capaciteit heeft: die capaciteit is momenteel op veel plekken al volledig gebruikt. Er is dan sprake van zogeheten ‘transportschaarste’: er wordt meer elektriciteit gevraagd dan door het net vervoerd kan worden.

Het probleem komt dus eigenlijk van twee kanten. Aan de ene kant gebruiken we steeds (veel) meer stroom (afnamecongestie), aan de andere kant wordt er op piekmomenten door onze alternatieve stroomopwekkers ook weer veel meer stroom aan het net geleverd dan het aankan (opwekcongestie).

Piekuren en oplossingen

Het net is vooral belast tijdens pieken: 's ochtends (7:00-10:00) en 's avonds (16:00-21:00) in de winter, en op zonnige middagen in de zomer. Netbeheerders investeren miljarden in uitbreiding, maar dat duurt jaren.

Wat je zelf kunt doen: Verbruik stroom zoveel mogelijk buiten de piekuren, bijvoorbeeld door wasmachines pas 's avonds of in het weekend aan te zetten, of door je elektrische voertuig buiten de piekuren op te laden, ’s nachts bijvoorbeeld, of met zonnepanelen juist als de zon volop schijnt.

Energieopslag: Netcongestie kan deels worden voorkomen door ‘overtollige’ energie op te slaan, bijvoorbeeld met een batterijpakket of accu.

Toepassing oost-west-oriëntatie: door zonnepanelen op deze manier te plaatsen wordt de energieopwekking gedurende de dag eerlijker verdeeld. Dit zet minder druk op het elektriciteitsnet.

Eigen opwek verbruiken: Verbruik de stroom van je zonnepanelen direct, in plaats van het terug te leveren aan het net.

EMS: Monitor je energieverbruik en stuur automatisch aan op basis van beschikbaarheid.

Slimme apparaten: Maak gebruik van apparatuur die automatisch inschakelt wanneer er voldoende (groene) stroom beschikbaar is.

Door data ook extra druk

We scrollen, Chat GPT’en en streamen wat af de laatste jaren. Dat dataverbruik heeft een aanzienlijke en groeiende invloed op het elektriciteitsnetwerk, vooral door de enorme stroomvraag van datacenters. In 2024 verbruikten datacenters in Nederland ongeveer 5.100 gigawattuur (GWh) aan elektriciteit, wat gelijk staat aan circa het verbruik van 2 miljoen huishoudens. En het is natuurlijk hartstikke leuk, die zelfgemaakte AI-filmpjes waarin je als Superman door de hemel schiet, maar het kost vaak veel meer elektriciteit dan we beseffen. Het surfen op internet door een gemiddelde gebruiker kost jaarlijks ongeveer 365 kWh aan elektriciteit: dat is net zoveel als elke dag van het jaar een uur stofzuigen!

Shocking!

Kortom: natuurlijk liggen er uitdagende taken voor de overheid en de netwerkbeheerders om onze stroombehoefte te kunnen blijven verzorgen, maar door zelf ook verstandig met ons stroomverbruik om te gaan, kunnen we de problemen op het net wel helpen beperken. Dat is natuurlijk geen ‘shocking’ nieuws, maar we mogen er best wat bewuster mee bezig zijn…