Het zal niemand zijn ontgaan. De brand aan de Hoofdstraat in Rijen, waarbij vorige week Kees Embregts om het leven kwam, heeft diepe indruk gemaakt op het dorp. Dagenlang leefden inwoners mee met de zoektocht naar de vermiste bewoner. Toen uiteindelijk duidelijk werd dat het aangetroffen slachtoffer inderdaad Kees was, stroomden de reacties binnen. Tegenover zijn woning ontstond een bloemenzee en op sociale media deelden talloze mensen hun herinneringen aan de markante dorpsgenoot. Dinsdagavond komen inwoners samen voor een openbare herdenking.

Achter de bloemen, de kaarsen en de nieuwsberichten schuilt een man die op zijn eigen manier een onuitwisbare indruk achterliet op de mensen om hem heen. Maar wie was Kees Embregts eigenlijk?

Door Fabiënne Lantinga

Iedereen kent Kees

Burgemeester Derk Alssema verwoordde het treffend in zijn reactie op het overlijden van Kees. ”Iedereen kent Kees en Kees kende iedereen.”

Dat lijkt misschien een eenvoudige uitspraak, maar het zegt veel over de plek die hij in het dorp innam. Hij was geen bestuurder, geen ondernemer en geen bekende Nederlander. Toch wist vrijwel iedereen wie hij was. Met zijn fiets, zijn korte broek, zijn uitgesproken meningen en zijn eigen kijk op het leven hoorde Kees simpelweg bij Rijen.

Het leven van Kees liep niet zoals hij zich dat waarschijnlijk ooit had voorgesteld. In 1977 kreeg hij als 22-jarige een ernstig brommerongeluk. Hij lag drie weken in coma en hield er een hersenkneuzing aan over. Door het ongeluk moest hij stoppen met zijn werk in de installatietechniek.

Geniaal, Eerlijk en Knap

Wie wil begrijpen hoe Kees naar het leven keek, hoeft eigenlijk alleen maar het videoportret Geniaal, Eerlijk en Knap uit 2022 terug te kijken. In de documentaire, gemaakt door Hallo Gilze Rijen en Go Motion Productions, neemt Kees de kijker mee in zijn eigen wereld. De camera volgt hem door zijn woning aan de Hoofdstraat. Een woning die vol staat met spullen. Voor veel mensen misschien te veel spullen. Kees keek daar anders naar.

”Ik bewaar het, want het is zonde om te storten. Omdat ik onsterfelijk ben, komt het nog wel een keer van pas.” In het portret praat hij over voeding, suiker, gezondheid en de keuzes die mensen maken, maar ook over de aarde en vervuiling. ”De kans dat de mens slachtoffer wordt van zijn eigen vervuiling wordt steeds groter.” Tegelijkertijd wist hij grote onderwerpen vaak terug te brengen tot iets eenvoudigs. ”Het leven is zo simpel. De meeste mensen hebben heel veel verstand, maar ze gebruiken niks. Nou, ik heb maar heel weinig en daarom gebruik ik het allemaal.”

Ilya

Niet alleen in Rijen liet Kees indruk achter. Ook daarbuiten bleef hij mensen bij. Eén van hen is mevrouw De Kroon (80), voormalig eigenaresse van boekhandel De Ster in Breda. Tussen 1985 en 1995 zag zij honderden mensen haar winkel binnenlopen, maar Kees is één van de mensen die haar altijd is bijgebleven. Wat begon met een bezoeker die regelmatig de winkel binnenstapte, groeide in de loop der jaren uit tot een vriendschap. Opvallend genoeg kende zij hem niet als Kees.

”Hoe heet jij?” vroeg ze hem. ”Noem me maar Ilya.” Vanaf dat moment was hij voor haar en veel vaste bezoekers van De Ster simpelweg Ilya. Waarom hij die naam gebruikte, heeft ze nooit geweten. ”Misschien heeft hij het afgeleid van het Franse Il y a”, zegt ze. ”Dat betekent: hij is er. Maar dat weet ik natuurlijk niet zeker.”

Ze ziet hem nog zo binnenkomen. Op zijn oude fiets. Met een grote jute zak achterop. Twee verschillende sokken. En altijd iets om over na te denken. ”Het was een heel bijzonder persoon”, zegt ze. ”Als een veld van gras en klaver, waar ineens een prachtige bloem tussen staat.”

Geen behoefte aan een masker

In De Ster kwam hij niet om boeken te kopen. Sterker nog, volgens mevrouw De Kroon kocht hij vrijwel nooit iets. 'Dat weet ik allemaal wel', zei hij dan. Ze moet er nog steeds om lachen. ”Maar hij wíst het ook.”

In de winkel kwamen veel mensen die bezig waren met spiritualiteit. Tijdens gesprekken kon Kees soms ineens iets zeggen waardoor iedereen even stilviel.

Zo herinnert zij zich een gesprek waarin iemand zei dat alle mensen goddelijk zijn. ”Jullie zijn god van de achterkant, maar ik ben god van de voorkant.” Volgens mevrouw De Kroon had hij weinig behoefte aan de sociale regels waar veel andere mensen zich aan vasthouden. ”Wat ik miste, dat waren de dingen die je voor de vorm doet.” Hij zei wat hij dacht. Zonder masker. Zonder filter. ”Die had geen bedenkingen van: kan ik dat nu wel zeggen of niet.”

Brood, appels en aandacht

Regelmatig kwam Kees de winkel binnen met een grote jute zak vol brood, appels en andere producten die anders zouden worden weggegooid.

'Moet jij nog brood hebben?' Dat was vaak één van de eerste dingen die hij vroeg. Niet omdat hij eraan wilde verdienen, maar omdat hij verspilling zonde vond. Lang voordat woorden als duurzaamheid en circulaire economie gemeengoed werden, was Kees daar op zijn eigen manier al mee bezig.

Hij haalde oud brood op bij natuurvoedingswinkels, redde producten die anders zouden worden weggegooid en bracht ze naar mensen die er nog iets aan hadden. Volgens mevrouw De Kroon wist hij vaak precies wie ergens blij mee zou zijn.

Liefdesrelatie

Tussen de verhalen over voeding, gezondheid en de wereldproblemen door vertelde Kees soms ook over de liefde. Mevrouw De Kroon herinnert zich hoe hij op een dag enthousiast begon te vertellen over een vrouw die hij had leren kennen in een natuurvoedingswinkel in Rijen. ”Misschien is dit wel erg privé”, zegt ze, ”maar het zegt ook veel over hoe liefdevol hij was.” De vrouw was volgens haar veel ouder dan Kees en zat mogelijk in een rolstoel. Voor anderen was dat misschien iets geweest om vragen over te stellen, maar voor Kees speelde het geen enkele rol.

”Het maakte niet uit of die vrouw zeventig, tachtig of negentig was”, vertelt mevrouw De Kroon. ”Waarom zou dat uitmaken? Het was zijn vriendin.”

Volgens haar vertelde Kees hoe de vrouw regelmatig in het ziekenhuis kwam en verschillende medicijnen gebruikte. Zelf moest hij weinig hebben van reguliere geneeswijzen. Hij was ervan overtuigd dat voeding een belangrijke rol speelde bij gezondheid en besloot zich ermee te bemoeien. Hij gaf haar allerlei voedingsadviezen en stelde een streng dieet samen. Tot zijn eigen tevredenheid leek het te werken.

”Die dame scheen daarvan op te knappen,” vertelt mevrouw De Kroon. ”Of misschien ook door alle aandacht die ze van hem kreeg.”

Wat De Kroon vooral is bijgebleven, is hoe enthousiast hij daarna over de vrouw sprak. Op een gegeven moment vertelde hij dat ze iedere maandag samen naar de Efteling gingen. Mevrouw De Kroon weet nog dat ze verbaasd reageerde. Was die vrouw dan inmiddels zo ver opgeknapt dat ze weer naar de Efteling kon? Blijkbaar wel. De twee reisden samen met de bus naar Kaatsheuvel. Voor Kees was dat de gewoonste zaak van de wereld. ”Het was echt een liefdesrelatie”, zegt mevrouw De Kroon. ”De hoogste soort liefde.”

Bekijk het videoportret

Wie Kees nog één keer wil zien en horen vertellen over zijn leven en zijn kijk op de wereld, kan het

videoportret Geniaal, Eerlijk en Knap bekijken dat Hallo Gilze Rijen en Go Motion Productions in 2022 maakten.