Door Fabiënne Lantinga

De ceremonie vond plaats bij verzorgingshuis Sint Franciscus, waar het gilde de opening van het schietseizoen hield. Na een woord- en gebedsdienst verzamelden de gildeleden zich in vol ornaat voor het moment van installatie. Onder leiding van gildevoorzitter Jan de Vet, binnen het gilde de hoofdman genoemd, legde burgemeester Alssema zijn rechterhand op het vaandel en sprak hij de erebelofte uit. Vervolgens kreeg hij de bijbehorende versierselen omgehangen en zette hij zijn handtekening in het gildeboek.

Met deze benoeming wordt de burgemeester als ere-deken verbonden aan het gilde. De functie symboliseert de historische band tussen het gilde en het wereldlijk gezag dat door de burgemeester wordt vertegenwoordigd.

Waardering voor betrokkenheid

De benoeming van burgemeester Alssema kwam niet vanzelf. Tijdens de ledenvergadering van het gilde op 12 maart werd unaniem besloten hem tot ere-deken te benoemen. Daarbij werd gebruikgemaakt van een traditionele stemmethode met witte en bruine bonen, een gebruik dat al generaties binnen gilden wordt toegepast.

Volgens Jan de Vet, die de burgemeester tijdens de ceremonie toesprak en hem installeerde, heeft Alssema zich de afgelopen jaren laten zien als iemand die oog heeft voor het gilde en zijn rol in de gemeenschap. “Je hebt laten zien dat je niet alleen bestuurt, maar ook verbindt”, sprak De Vet tijdens zijn toespraak. “Je was aanwezig bij ons koningsschieten, bij de Dodenherdenking en bij verschillende activiteiten van het gilde. Niet als toeschouwer op afstand, maar met oprechte belangstelling.” Volgens hem is de benoeming daarom een blijk van waardering. “Niet omdat het hoort, maar omdat het verdiend is.”

‘Klein in aantal, groot in daden’

Burgemeester Alssema reageerde vereerd op zijn benoeming. “Daar ben ik heel trots op”, zegt hij. “Zeker omdat het geen automatisme is dat je wordt benoemd. Het is mooi om te horen dat ze mijn betrokkenheid waarderen.” Volgens hem ligt de kracht van het gilde vooral in de verbondenheid met de gemeenschap. “Het gilde bestaat al honderden jaren en die betrokkenheid bij het welzijn van anderen is nog steeds springlevend. Dat vind ik iets heel moois.” Hoewel het gilde geen grote vereniging is, ziet hij juist daarin de kracht.

“De lijfspreuk van de Koninklijke Luchtmacht is: klein in aantal, groot in daden. Daar moet ik altijd aan denken als ik het gilde zie. Het is misschien geen grote club, maar wat ze doen bij bijvoorbeeld de Dodenherdenking en andere momenten in het dorp komt echt uit het hart.” Volgens de burgemeester maakt juist die lange geschiedenis het moment bijzonder. “De waarde van vanochtend vind ik groot.

Gilde met een lange geschiedenis

Het Sint Ambrosiusgilde kent een geschiedenis die teruggaat tot 1769. In dat jaar verleende de Heer van Breda een officieel octrooi aan het gilde in Gilze. Daarmee kreeg het gilde het recht om te bestaan en zijn taken uit te voeren. In die tijd hadden schuttersgilden een belangrijke rol in de samenleving. Ze ontstonden in een periode waarin er nog geen georganiseerde politie of defensie bestond. Dorpen moesten zichzelf beschermen tegen rondtrekkende bendes die soms plunderend en brandstichtend door het land trokken. Gildebroeders vormden daarom een soort burgerwacht. Zij bewaakten het dorp, beschermden bezittingen van inwoners en stonden paraat wanneer er gevaar dreigde.

Van het Gilzer gilde is zelfs nog een stichtingsbrief, een zogenaamde caerte, uit 1769 teruggevonden. Volgens Gildekoning Wim Teeuwen heeft het woord ‘schuttersgilde’ overigens niet alleen met schieten te maken. “Het gaat eigenlijk om beschutten”, legt hij uit. “Het gilde was bedoeld om de bevolking te beschermen tegen indringers van buitenaf.”

Van verdwijnen naar heroprichting

Net als veel andere gilden verdween ook het Sint Ambrosiusgilde in de loop van de tijd. Rond 1810, in de periode van Napoleon, raakten veel gilden in verval of werden zij opgeheven. Ook in Gilze liep het aantal leden sterk terug. Uiteindelijk bleven er nog maar vier gildebroeders over, waarna het gilde ophield te bestaan. Pas in 1989 werd het gilde opnieuw opgericht. “Bij die heroprichting was de toenmalige burgemeester aanwezig en ook de pastoor”, vertelt Teeuwen. “Dat laat zien dat het gilde altijd verbonden is geweest met zowel het kerkelijke als het wereldlijke gezag.” Sindsdien is het gilde weer actief in het dorp.

Koningschieten en tradities

De gildebroeders komen wekelijks bij elkaar in hun gildehuis Den Doel, dat zich achter café De Hooikar bevindt. Daar staat ook de zogenaamde schutsboom. “Elke donderdag komen we samen om te schieten”, zegt Teeuwen. Een van de bekendste tradities is het koningschieten, dat eens in de twee jaar plaatsvindt. Daarbij wordt een houten vogel boven op de schutsboom geplaatst. Degene die het laatste stuk van de vogel naar beneden schiet, wordt voor twee jaar koning van het gilde. Voor deze ceremonie verandert het Mollebos één dag lang in een zogenaamde schutswei.

Traditie in het dorpsleven

Hoewel de oorspronkelijke taak van bescherming is verdwenen, speelt het gilde nog altijd een rol in het dorpsleven. Zo zijn de gildebroeders aanwezig bij Dodenherdenking, Koningsdag en andere belangrijke momenten in de gemeenschap. Daarmee vormt het gilde een levend stuk geschiedenis dat nog altijd zichtbaar is in het dorp.

Met de installatie van burgemeester Alssema als ere-deken werd zondag opnieuw duidelijk hoe een traditie die in 1769 begon nog steeds voortleeft in het Gilze van vandaag.